هوش مصنوعی ایرانی یا دلال مجازی !

🤖 هوش مصنوعی ایرانی، دلالی در تاریکخانه اینترنت ایران

در بحبوحه قطعی‌های مکرر اینترنت بین‌الملل درسال 1404 تا 1405 ه.خ، با نابودسازی کسب و کارهای عمده و خرد فضای مجازی که پس از جنگ رمضان از 9 اسفندماه 1404 تا به امروز ۸۴ روز قطعی اینترنت در ایران ادامه دارد، پلتفرم‌هایی بدون نظارت و قوانین سازمان ها و نهادهای مربوطه تحت عنوان «هوش مصنوعی ایرانی» سر برآورده‌اند که وعده دسترسی به قدرتمندترین مدل‌های جهان را می‌دهند.

با بررسی میدانی و مستندات فنی مشخص می شود که هیچ‌یک از این سرویس‌ها مدل بومی واقعی نیستند و صرفاً با اتصال به API مدل‌های خارجی، هوای آزاد را در قفس می‌فروشند. این پژوهش، با تکیه بر تجربه مستقیم از کار با سه پلتفرم پرطرفدار داخلی (گپ جی پی تی، زیگپ و ویرا)، از مصداق بارز «رانت اینترنتی و کلاهبرداری مدرن» پرده برمی‌دارد؛ جایی که دانشجویان و فریلنسرهای ایرانی برای دسترسی به سرویس‌های رایگان جهانی، ماهانه تا ۱.۵ میلیون تومان به جیب دلالان دیجیتال می‌ریزند.

هیچ‌یک از این سرویس‌ها مدل بومی واقعی نیستند و صرفاً با اتصال به API مدل‌های خارجی، هوای آزاد را در قفس می‌فروشند.

🌐 وقتی هوش مصنوعی فقط یک اسم است

در دنیای آزاد، هر کاربر عادی می‌تواند بدون پرداخت هزینه، با ChatGPT، Claude، Gemini یا حتی Midjourney تصویر بسازد. اما در ایران، همزمان با تشدید قطعی اینترنت بین‌الملل، ناگهان پلتفرم‌هایی سر بر آورده‌اند که خود را «هوش مصنوعی ایرانی» می‌نامند. حقیقت اما تلخ‌تر است: این‌ها فقط یک واسطهٔ فروش دسترسی به همان سرویس‌های رایگان جهانی هستند، با چندین برابر قیمت و بدون ذره‌ای ارزش افزودهٔ واقعی.

طبق گزارش‌ها، «هیچ هوش مصنوعی ایرانی مستقلی که توان رقابت با مدل‌های جهانی را داشته باشد وجود ندارد» . واقعیت این است که این پلتفرم‌ها یک واسطه یا پروکسی لاکچری هستند که درخواست شما را به مدل اصلی در خارج از کشور می‌فرستند و پاسخ را برمی‌گردانند. آن‌ها نه موتور پردازش تصویر دارند، نه مدل زبانی بزرگ (LLM) اختصاصی. نه هوش دارند، نه مصنوعی. با این حال، ماهانه صدها هزار تا میلیون ها تومان از جیب کاربرانی می‌گیرند که صرفاً به خاطر تبعیض و محدودیت‌های ایجاد شده از قطعی اینترنت جهانی، راه دیگری جز استفاده از این واسطه‌های تحمیلی ندارند.

🧪 میدان آزمون: مقایسه میدانی سه پلتفرم «دلال»

برای شفاف‌سازی، به سراغ سه پلتفرم پرطرفدار رفتم و آن‌ها را با یک درخواست ساده محک زدم: «ساخت یک تصویر از فضای سبز و درختان بهاری زیبا با خورشید سوزان بساز» یا تولید یک مقاله کامل و جامع؛ نتایج، تاسف‌بار و در عین حال افشاگرانه بود.

🥇 ۱. GapGPT.app – «بهترین در میان بدترین‌ها»

گپ جی‌پی‌تی نسبت به رقبای ایرانی دیگر، یک سر و گردن بالاتر است. این سایت یک مدل ساده داخلی برای کارهای پیش پا افتاده مثل نوشتن متن کوتاه یا ساخت تصاویر بسیار کوچک (معمولاً یکی دو عدد با سایز کم) دارد. در حالت رایگان واقعاً می‌توانید یکی دو تصویر کوچک تولید کنید، اما به محض اینکه کار جدی‌تری مثل نوشتن مقاله حرفه‌ای یا تصاویر باکیفیت بخواهید، پیام «ارتقا حساب» ظاهر می‌شود. نکته جالب اینجاست که در پلن‌های پولی، هیچ مدل پیشرفته ایرانی وجود ندارد؛ شما صرفاً به API مدل‌های خارجی مثل ChatGPT، Midjourney و Claude متصل می‌شوید.

💰 تعرفه‌های اشتراک GapGPT

قیمت‌های رسمی بسته‌های GapGPT – خرداد ۱۴۰۵

⚠️ نکته عجیب و افشاگرانه: تا همین دو هفته پیش و تا اواخر اردیبهشت ماه 1405 بسته «اکو» ۳۹۹,۰۰۰ تومان قیمت داشت و ناگهان به ۱۹۹,۰۰۰ تومان کاهش یافته است. این نوسان‌های بی‌ضابطه، نشان می‌دهد که قیمت‌ها تابع هیچ منطق فنی نیست و صرفاً بر اساس جو روانی بازار تنظیم می‌شود.

🥈 ۲. Zigap.ir – «انرژی‌فروشی به سبک بازی‌های موبایلی»

زیگپ یک مدل رایگان دارد که حتی نمی‌تواند یک تصویر ساده بسازد. وقتی درخواست تصویر دادم، پاسخش این بود:

«اوپس! سرویس تولید تصویرمون موقتاً از دسترس خارج شده. ممنون که صبوری می‌کنی. 🙏»

این «موقتاً» ظاهراً دائمی است مگر اینکه پول بدهید. نسخه رایگان آن فقط ۶ انرژی در روز می‌دهد و بعد از تمام شدن انرژی، عملاً هیچ کاری نمی‌توان کرد. برای فرار از این محدودیت، باید بسته‌های عجیب «انرژی» را با قیمت‌های زیر بخرید.

🔋 تعرفه‌های اشتراک (انرژی) زیگپ

⛔ توجه: انرژی یعنی هر بار که سوال بپرسید، یک انرژی کم می‌شود. با ۶ انرژی روزانه، فقط می‌توانید ۶ جمله کوتاه بپرسید و تصویر هم نمی‌توانید بسازید.

🥉 ۳. web.ivira.ai – «ارتقا بده تا شاید بتونی!»

وقتی جمله معروف «تصویر فضای سبز» را به ویرا دادم، پاسخش این بود:
«برای استفاده از مدل‌های پیشرفته، تولید تصویر، ویدئو و افزایش میزان دسترسی به مدل‌های رایگان، بسته خود را ارتقا دهید.»
این پلتفرم حتی یک تصویر آزمایشی رایگان هم تولید نمی‌کند. مدل اختصاصی خودش (Vira) هم آن‌قدر ضعیف است که برای کار جدی قابل استفاده نیست.

💳 تعرفه‌های اشتراک ویرا

💢 در ویرا تقریباً تمام مدل‌های مفید دنیا (GPT-5.4, Claude 4.6, Grok 4.3, DeepSeek) پشت دیوار پرداخت قرار دارند. بدون اشتراک، به هیچ‌کدام دسترسی ندارید.

🔬 تحلیل اقتصادی: پولدار شدن اشخاص خاص با چماق قطع اینترنت جهانی

چرا این شرکت‌ها می‌توانند چنین مبالغی بگیرند؟ چون انحصار مصنوعی ایجاد شده است. در شرایطی که اینترنت قطع است، دانشجویان یا فریلنسرهایی که تا دیروز با ChatGPT رایگان تحقیق و کار می‌کردند، امروز ناچار اند برای انجام پروژه‌اش و ادامه فعالیتشان ماهانه ۵۰۰ هزار تومان به یک واسطه بپردازند. این دقیقاً مصداق «رانت» است. یک بازی برد-برد برای دلالان: هرچه فیلترینگ شدیدتر و اینترنت بین‌الملل ضعیف‌تر، جیب آن‌ها پرپول‌تر. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که وابستگی ۱۰۰ درصدی این پلتفرم‌ها به سرورهای خارجی (API) باعث می‌شود که در زمان قطعی کامل اینترنت، حتی همین سرویس‌های گران‌قیمت هم از کار بیفتند یا به شدت کند شوند. یعنی شما پول را به کسی داده‌اید که هیچ کنترلی روی زیرساخت اصلی ندارد و صرفاً یک دلال پشت پنجره است.

🔍 تحلیل: چرا این یک فاجعهٔ ملی و یک کلاهبرداری سازمان‌یافته است؟

1️⃣ «هوش مصنوعی»ای که هوش ندارد

این سرویس‌ها حتی قادر به پاسخ‌گویی به ساده‌ترین سوالات نیستند مگر آنکه در لحظه به سرورهای خارجی متصل باشند.
یعنی نه مدل زبانی بومی آموزش دیده‌اند و نه موتور پردازش تصویر داخلی دارند. آن‌ها صرفاً یک پروکسی لاکچری هستند که درخواست شما را به OpenAI یا Midjourney می‌فرستند و پاسخ را برمی‌گردانند.

2️⃣ فروش هوای آزاد در قفس

تصور کنید آب لوله‌کشی را روی مردم ببندند و سپس همان آب را با بشکه، ده برابر قیمت بفروشند. قطعی اینترنت بین‌الملل دقیقاً همین کارکرد را دارد: خلق مصنوعی انحصار برای چند پلتفرم واسطه که بدون هیچ نوآوری، ماهیانه تا ۱.۵ میلیون تومان از کاربران عادی اشتراک می‌گیرند.

3️⃣ تولید تصویر: وعدهٔ دروغین و خروجی فاجعه‌بار

در حالی که ابزارهای رایگانی مانند بینگ ایمیج یا نسخه‌های محدود Midjourney تصاویر خیره‌کننده‌ای می‌سازند، نمونه‌های داخلی یا اصلاً خروجی تولید نمی‌کنند یا تصویری بی‌ربط و بی‌کیفیت تحویل می‌دهند. آن‌ها حتی قادر به ساخت یک تصویر ساده هم نیستند، مگر آنکه باز هم دست به دامان API خارجی شوند.

4️⃣ پولدار شدن اشخاص خاص از جیب مردم عادی

این مدل کسب‌وکار هیچ ربطی به فناوری یا نخبگی ندارد؛ این صرفاً یک بازی رانتی است که در آن، با مهندسی محدودیت‌ها، کاربر ناچار می‌شود برای چیزی که قبلاً رایگان در اختیار داشت، پول بپردازد. هر ماه میلیاردها تومان از جیب دانشجویان، فریلنسرها و کسب‌وکارهای کوچک بیرون کشیده می‌شود و به جیب عده‌ای خاص سرازیر می‌گردد.

می توان از شرایط کنونی اینگونه نتیجه گیری کرد که قطعی اینترنت بین الملل و سرویس های خدمات دهی AI رایگان بین المللی، رانتی ایجاد کرده که جیب مردم را خالی میکند و باعث پولدار کردن اشخاص خاص شده است. اشخاصی که همان هوش های مصنوعی رایگان را با دریافت هزینه های بالا به کاربران با محدودیت فراوان ارائه می کنند.

💡 راه‌حل چیست؟ مدل‌های آفلاین و متن‌باز

در تجربه قطعی‌های گسترده اینترنت در ایران، برخی کاربران با استفاده از مدل‌های متن‌باز (Open Source) مانند Llama و Qwen
روی کامپیوترهای شخصی خود، از فیلترینگ عبور کرده‌اند. این مدل‌ها نشان دادند که برای دسترسی به دانش، نیاز به دلال یا اتصال دائم به سرور خارجی نیست. اما مشکلاتی نیز برای لپتاپ های قدیمی و نسل های زیر 12 وجود دارند، کمبود سی پیو، رم و گرافیک که باعث میشوند هوش مصنوعی های آفلاین به درستی و با سرعت لازم کار نکنند. با اینحال یک نسخه 4 میلیارد پارامتری هوش مصنوعی آفلاین می‌تواند روی یک لپ‌تاپ نسل 12 به بالا با رم 16گیگ اجرا شود، وقتی آفلاین هست چرا باید ۱.۵ میلیون تومان به یک واسطه پرداخت کرد؟
متاسفانه آگاهی عمومی از این ابزارهای رایگان و آفلاین پایین است و صدای تبلیغات دلالان بلندتر از آموزش‌های نجات‌بخش است.

⚖️ فقدان قانون؛ سوخت مافیا

و مهم‌تر از همه، خلأ کامل قانونی در این حوزه است. در نبود قوانین شفاف و برخورد قاطع از سوی نهادهای مسئول – از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی گرفته تا شورای عالی فضای مجازی و سازمان حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان – این واسطه‌های سودجو بی‌رقیب و بی‌نظارت، هر طور که بخواهند قیمت‌سازی می‌کنند و مشتریان ناچار را غارت می‌نمایند.

پرسش کلیدی این است:

وقتی سرویسی در سراسر جهان رایگان ارائه می‌شود، چرا و بر چه اساسی در ایران باید پشت دیوار قطع اینترنت و با برچسب فریبندهٔ «هوش مصنوعی ایرانی»، ماهیانه از 200 هزا تومان تا ۱.۵ میلیون تومان پول گرفته شود؟ چه نهاد یا سازمانی پاسخگوست؟ هیچ‌کدام!

ما نیازمند تدوین و تصویب قوانینی صریح و بازدارنده هستیم که هرگونه فروش دسترسی به خدمات رایگان جهانی را – بدون ارائهٔ ارزش افزودهٔ فنی واقعی، بدون تأییدیهٔ آزمایشگاه‌های معتبر و بدون شفافیت در هزینه‌کرد – جرم تلقی کرده و با عاملان آن، به‌عنوان اخلال‌گر در رقابت و کلاهبردار اقتصادی برخورد کند. تا آن روز، کاربر ایرانی همچنان گروگان انحصاری خواهد بود که ریشه در ناتوانی یا نخواستن قانون‌گذار دارد. فریاد ما از این خاموشی قانونی است، وگرنه آتش این فاجعه، دیر یا زود دامن همهٔ زیست‌بوم دیجیتال ایران را خواهد گرفت.

تا آن زمان، کاربران ایرانی همچنان گروگان این انحصار ساختگی خواهند ماند و عده ای جیب هایشان پر پول خواهد شد.