هوش مصنوعی ایرانی یا دلال مجازی !

🤖 هوش مصنوعی ایرانی، دلالی در تاریکخانه اینترنت ایران

در بحبوحه قطعی های مکرر اینترنت بین الملل درسال 1404 تا 1405 ه.خ، با نابودسازی کسب و کارهای عمده و خرد فضای مجازی که پس از جنگ رمضان از 9 اسفندماه 1404 تا به امروز ۸۴ روز قطعی اینترنت در ایران ادامه دارد، پلتفرم هایی بدون نظارت و قوانین سازمان ها و نهادهای مربوطه تحت عنوان «هوش مصنوعی ایرانی» سر برآورده اند که وعده دسترسی به قدرتمندترین مدل های جهان را می دهند.

با بررسی میدانی و مستندات فنی مشخص می شود که هیچ یک از این سرویس ها مدل بومی واقعی نیستند و صرفاً با اتصال به API مدل های خارجی، هوای آزاد را در قفس می فروشند. این پژوهش، با تکیه بر تجربه مستقیم از کار با سه پلتفرم پرطرفدار داخلی (گپ جی پی تی، زیگپ و ویرا)، از مصداق بارز «رانت اینترنتی و کلاهبرداری مدرن» پرده برمی دارد؛ جایی که دانشجویان و فریلنسرهای ایرانی برای دسترسی به سرویس های رایگان جهانی، ماهانه تا ۱.۵ میلیون تومان به جیب دلالان دیجیتال می ریزند.

هیچ یک از این سرویس ها مدل بومی واقعی نیستند و صرفاً با اتصال به API مدل های خارجی، هوای آزاد را در قفس می فروشند.

🌐 وقتی هوش مصنوعی فقط یک اسم است

در دنیای آزاد، هر کاربر عادی می تواند بدون پرداخت هزینه، با ChatGPT، Claude، Gemini یا حتی Midjourney تصویر بسازد. اما در ایران، همزمان با تشدید قطعی اینترنت بین الملل، ناگهان پلتفرم هایی سر بر آورده اند که خود را «هوش مصنوعی ایرانی» می نامند. حقیقت اما تلخ تر است: این ها فقط یک واسطهٔ فروش دسترسی به همان سرویس های رایگان جهانی هستند، با چندین برابر قیمت و بدون ذره ای ارزش افزودهٔ واقعی.

طبق گزارش ها، «هیچ هوش مصنوعی ایرانی مستقلی که توان رقابت با مدل های جهانی را داشته باشد وجود ندارد» . واقعیت این است که این پلتفرم ها یک واسطه یا پروکسی لاکچری هستند که درخواست شما را به مدل اصلی در خارج از کشور می فرستند و پاسخ را برمی گردانند. آن ها نه موتور پردازش تصویر دارند، نه مدل زبانی بزرگ (LLM) اختصاصی. نه هوش دارند، نه مصنوعی. با این حال، ماهانه صدها هزار تا میلیون ها تومان از جیب کاربرانی می گیرند که صرفاً به خاطر تبعیض و محدودیت های ایجاد شده از قطعی اینترنت جهانی، راه دیگری جز استفاده از این واسطه های تحمیلی ندارند.

🧪 میدان آزمون: مقایسه میدانی سه پلتفرم «دلال»

برای شفاف سازی، به سراغ سه پلتفرم پرطرفدار رفتم و آن ها را با یک درخواست ساده محک زدم: «ساخت یک تصویر از فضای سبز و درختان بهاری زیبا با خورشید سوزان بساز» یا تولید یک مقاله کامل و جامع؛ نتایج، تاسف بار و در عین حال افشاگرانه بود.

🥇 ۱. GapGPT.app – «بهترین در میان بدترین ها»

گپ جی پی تی نسبت به رقبای ایرانی دیگر، یک سر و گردن بالاتر است. این سایت یک مدل ساده داخلی برای کارهای پیش پا افتاده مثل نوشتن متن کوتاه یا ساخت تصاویر بسیار کوچک (معمولاً یکی دو عدد با سایز کم) دارد. در حالت رایگان واقعاً می توانید یکی دو تصویر کوچک تولید کنید، اما به محض اینکه کار جدی تری مثل نوشتن مقاله حرفه ای یا تصاویر باکیفیت بخواهید، پیام «ارتقا حساب» ظاهر می شود. نکته جالب اینجاست که در پلن های پولی، هیچ مدل پیشرفته ایرانی وجود ندارد؛ شما صرفاً به API مدل های خارجی مثل ChatGPT، Midjourney و Claude متصل می شوید.

💰 تعرفه های اشتراک GapGPT

قیمت های رسمی بسته های GapGPT – خرداد ۱۴۰۵

⚠️ نکته عجیب و افشاگرانه: تا همین دو هفته پیش و تا اواخر اردیبهشت ماه 1405 بسته «اکو» ۳۹۹,۰۰۰ تومان قیمت داشت و ناگهان به ۱۹۹,۰۰۰ تومان کاهش یافته است. این نوسان های بی ضابطه، نشان می دهد که قیمت ها تابع هیچ منطق فنی نیست و صرفاً بر اساس جو روانی بازار تنظیم می شود.

🥈 ۲. Zigap.ir – «انرژی فروشی به سبک بازی های موبایلی»

زیگپ یک مدل رایگان دارد که حتی نمی تواند یک تصویر ساده بسازد. وقتی درخواست تصویر دادم، پاسخش این بود:

«اوپس! سرویس تولید تصویرمون موقتاً از دسترس خارج شده. ممنون که صبوری می کنی. 🙏»

این «موقتاً» ظاهراً دائمی است مگر اینکه پول بدهید. نسخه رایگان آن فقط ۶ انرژی در روز می دهد و بعد از تمام شدن انرژی، عملاً هیچ کاری نمی توان کرد. برای فرار از این محدودیت، باید بسته های عجیب «انرژی» را با قیمت های زیر بخرید.

🔋 تعرفه های اشتراک (انرژی) زیگپ

⛔ توجه: انرژی یعنی هر بار که سوال بپرسید، یک انرژی کم می شود. با ۶ انرژی روزانه، فقط می توانید ۶ جمله کوتاه بپرسید و تصویر هم نمی توانید بسازید.

🥉 ۳. web.ivira.ai – «ارتقا بده تا شاید بتونی!»

وقتی جمله معروف «تصویر فضای سبز» را به ویرا دادم، پاسخش این بود:
«برای استفاده از مدل های پیشرفته، تولید تصویر، ویدئو و افزایش میزان دسترسی به مدل های رایگان، بسته خود را ارتقا دهید.»
این پلتفرم حتی یک تصویر آزمایشی رایگان هم تولید نمی کند. مدل اختصاصی خودش (Vira) هم آن قدر ضعیف است که برای کار جدی قابل استفاده نیست.

💳 تعرفه های اشتراک ویرا

💢 در ویرا تقریباً تمام مدل های مفید دنیا (GPT-5.4, Claude 4.6, Grok 4.3, DeepSeek) پشت دیوار پرداخت قرار دارند. بدون اشتراک، به هیچ کدام دسترسی ندارید.

🔬 تحلیل اقتصادی: پولدار شدن اشخاص خاص با چماق قطع اینترنت جهانی

چرا این شرکت ها می توانند چنین مبالغی بگیرند؟ چون انحصار مصنوعی ایجاد شده است. در شرایطی که اینترنت قطع است، دانشجویان یا فریلنسرهایی که تا دیروز با ChatGPT رایگان تحقیق و کار می کردند، امروز ناچار اند برای انجام پروژه اش و ادامه فعالیتشان ماهانه ۵۰۰ هزار تومان به یک واسطه بپردازند. این دقیقاً مصداق «رانت» است. یک بازی برد-برد برای دلالان: هرچه فیلترینگ شدیدتر و اینترنت بین الملل ضعیف تر، جیب آن ها پرپول تر. پژوهش ها نشان می دهد که وابستگی ۱۰۰ درصدی این پلتفرم ها به سرورهای خارجی (API) باعث می شود که در زمان قطعی کامل اینترنت، حتی همین سرویس های گران قیمت هم از کار بیفتند یا به شدت کند شوند. یعنی شما پول را به کسی داده اید که هیچ کنترلی روی زیرساخت اصلی ندارد و صرفاً یک دلال پشت پنجره است.

🔍 تحلیل: چرا این یک فاجعهٔ ملی و یک کلاهبرداری سازمان یافته است؟

1️⃣ «هوش مصنوعی»ای که هوش ندارد

این سرویس ها حتی قادر به پاسخ گویی به ساده ترین سوالات نیستند مگر آنکه در لحظه به سرورهای خارجی متصل باشند.
یعنی نه مدل زبانی بومی آموزش دیده اند و نه موتور پردازش تصویر داخلی دارند. آن ها صرفاً یک پروکسی لاکچری هستند که درخواست شما را به OpenAI یا Midjourney می فرستند و پاسخ را برمی گردانند.

2️⃣ فروش هوای آزاد در قفس

تصور کنید آب لوله کشی را روی مردم ببندند و سپس همان آب را با بشکه، ده برابر قیمت بفروشند. قطعی اینترنت بین الملل دقیقاً همین کارکرد را دارد: خلق مصنوعی انحصار برای چند پلتفرم واسطه که بدون هیچ نوآوری، ماهیانه تا ۱.۵ میلیون تومان از کاربران عادی اشتراک می گیرند.

3️⃣ تولید تصویر: وعدهٔ دروغین و خروجی فاجعه بار

در حالی که ابزارهای رایگانی مانند بینگ ایمیج یا نسخه های محدود Midjourney تصاویر خیره کننده ای می سازند، نمونه های داخلی یا اصلاً خروجی تولید نمی کنند یا تصویری بی ربط و بی کیفیت تحویل می دهند. آن ها حتی قادر به ساخت یک تصویر ساده هم نیستند، مگر آنکه باز هم دست به دامان API خارجی شوند.

4️⃣ پولدار شدن اشخاص خاص از جیب مردم عادی

این مدل کسب وکار هیچ ربطی به فناوری یا نخبگی ندارد؛ این صرفاً یک بازی رانتی است که در آن، با مهندسی محدودیت ها، کاربر ناچار می شود برای چیزی که قبلاً رایگان در اختیار داشت، پول بپردازد. هر ماه میلیاردها تومان از جیب دانشجویان، فریلنسرها و کسب وکارهای کوچک بیرون کشیده می شود و به جیب عده ای خاص سرازیر می گردد.

می توان از شرایط کنونی اینگونه نتیجه گیری کرد که قطعی اینترنت بین الملل و سرویس های خدمات دهی AI رایگان بین المللی، رانتی ایجاد کرده که جیب مردم را خالی میکند و باعث پولدار کردن اشخاص خاص شده است. اشخاصی که همان هوش های مصنوعی رایگان را با دریافت هزینه های بالا به کاربران با محدودیت فراوان ارائه می کنند.

💡 راه حل چیست؟ مدل های آفلاین و متن باز

در تجربه قطعی های گسترده اینترنت در ایران، برخی کاربران با استفاده از مدل های متن باز (Open Source) مانند Llama و Qwen
روی کامپیوترهای شخصی خود، از فیلترینگ عبور کرده اند. این مدل ها نشان دادند که برای دسترسی به دانش، نیاز به دلال یا اتصال دائم به سرور خارجی نیست. اما مشکلاتی نیز برای لپتاپ های قدیمی و نسل های زیر 12 وجود دارند، کمبود سی پیو، رم و گرافیک که باعث میشوند هوش مصنوعی های آفلاین به درستی و با سرعت لازم کار نکنند. با اینحال یک نسخه 4 میلیارد پارامتری هوش مصنوعی آفلاین می تواند روی یک لپ تاپ نسل 12 به بالا با رم 16گیگ اجرا شود، وقتی آفلاین هست چرا باید ۱.۵ میلیون تومان به یک واسطه پرداخت کرد؟
متاسفانه آگاهی عمومی از این ابزارهای رایگان و آفلاین پایین است و صدای تبلیغات دلالان بلندتر از آموزش های نجات بخش است.

⚖️ فقدان قانون؛ سوخت مافیا

و مهم تر از همه، خلأ کامل قانونی در این حوزه است. در نبود قوانین شفاف و برخورد قاطع از سوی نهادهای مسئول – از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی گرفته تا شورای عالی فضای مجازی و سازمان حمایت از حقوق مصرف کنندگان – این واسطه های سودجو بی رقیب و بی نظارت، هر طور که بخواهند قیمت سازی می کنند و مشتریان ناچار را غارت می نمایند.

پرسش کلیدی این است:

وقتی سرویسی در سراسر جهان رایگان ارائه می شود، چرا و بر چه اساسی در ایران باید پشت دیوار قطع اینترنت و با برچسب فریبندهٔ «هوش مصنوعی ایرانی»، ماهیانه از 200 هزا تومان تا ۱.۵ میلیون تومان پول گرفته شود؟ چه نهاد یا سازمانی پاسخگوست؟ هیچ کدام!

ما نیازمند تدوین و تصویب قوانینی صریح و بازدارنده هستیم که هرگونه فروش دسترسی به خدمات رایگان جهانی را – بدون ارائهٔ ارزش افزودهٔ فنی واقعی، بدون تأییدیهٔ آزمایشگاه های معتبر و بدون شفافیت در هزینه کرد – جرم تلقی کرده و با عاملان آن، به عنوان اخلال گر در رقابت و کلاهبردار اقتصادی برخورد کند. تا آن روز، کاربر ایرانی همچنان گروگان انحصاری خواهد بود که ریشه در ناتوانی یا نخواستن قانون گذار دارد. فریاد ما از این خاموشی قانونی است، وگرنه آتش این فاجعه، دیر یا زود دامن همهٔ زیست بوم دیجیتال ایران را خواهد گرفت.

تا آن زمان، کاربران ایرانی همچنان گروگان این انحصار ساختگی خواهند ماند و عده ای جیب هایشان پر پول خواهد شد.