52 روز قطع اکسیژن دنیای مدرن

💬 ای کاش‌هایی که دیگر به کار نمی‌آید

کاش کمی به فکر حال مردم می‌بودید. کاش به جای ساختن دیوارهای بلندتر، پلی برای کسب‌وکارهایِ دیجیتالِ در حالِ احتضار و فروپاشی می‌ساختید. کاش کسی پیدا می‌شد و این حجم عظیم ضرر و زیان را گردن می‌گرفت. اینها نه شعار، که زمزمه تلخ روزهای ماست؛ ما مردمی که حالا پنجاه و دو روز است در خاموشی فرو رفته‌ایم. پای وطن ایستاده‌ایم با جان و دل، مالیات دادیم، تحریم را با گوشت و پوست لمس کردیم، اما پاسخ مسئولین، نه حمایت که قهر و قطع دسترسی به اکسیژن دنیای مدرن بود.

اینجا دیگر جای ادبیات محافظه‌کارانه و خواهش‌های مودبانه نیست؛ وقتی کارد به استخوان می‌رسد، قلم هم می‌شکند. چگونه می‌شود در عصری که پهپادها با هوش مصنوعی هدف را ترور می‌کنند، ما حتی برای چک کردن یک ایمیل ساده یا دسترسی به گیت‌هاب به التماس بیفتیم؟ مسئولینی که خودشان خطوطشان سفید و اینترنتشان بی‌وقفه متصل است، درکی از درد ما ندارند. وگرنه محال بود «سامانه غزال» را که قرار بود مرهمی بر زخم کسب‌وکارهای دانش‌بنیان باشد، اینچنین ناکارآمد رها کنند؛ سایتی که هربار سر می‌زنی، پیغام «تعطیل است» را نشان می‌دهد.

این متن، فریاد همان ای کاش‌هایی است که در گلوی یک ملت خفه شده است.

📊 آوار خاموش بر سر بازار کار؛ یک میلیون شغل در معرض باد

وقتی از قطع اینترنت حرف می‌زنیم، ذهن خیلی از سیاست‌گذاران فقط به سمت اینستاگرام و تلگرام می‌رود. غافل از اینکه نبض اقتصاد دیجیتال از کار افتاده است. طبق گزارش رسمی «اقتصاد آنلاین»، غلامحسین محمدی، معاون وزیر کار، تأیید کرده که جنگ و به تبع آن قطع اینترنت، منجر به از دست رفتن بیش از یک میلیون شغل و بیکاری مستقیم و غیرمستقیم ۲ میلیون نفر شده است.

دقت کنید: یک میلیون خانواده که نان‌آورشان در بستر وب کار می‌کرد، حالا به صف بیکاران پیوسته‌اند. ما مهندسین کامپیوتر و طراحان سایت که موتور محرکه اقتصاد دانش‌بنیان هستیم، حالا یا بیکار شده‌ایم یا در ترس دائم تعدیل نیرو می‌سوزیم. فاجعه وقتی عمیق‌تر می‌شود که بدانیم به جای حمایت مالی مستقیم یا معافیت‌های مالیاتی، تنها پاسخ برخی مدیران، ارائه طرح‌های عجیبی مثل «اینترنت پرو» است.

🚫 اینترنت پرو: جریمه شدن برای نفس کشیدن

آقای حسین دارابی، فعال فرهنگی، به نکته تلخی اشاره می‌کند که گویای شکاف عمیق طبقاتی در دنیای ارتباطات است:

مسئولی که خودش خطش سفیده و اینترنت رایگان داره، درد مردم عادی رو نمی‌فهمه.

در اوج خاموشی، وقتی همه پلتفرم‌های بین‌المللی از دسترس خارج شده‌اند، طرحی به نام اینترنت پرو مطرح می‌شود که به گفته قادر باستانی تبریزی، عضو هیأت مدیره انجمن صنفی روزنامه‌نگاران، یعنی فروش حق عمومی به مردم. در این مدل عجیب، شما برای یک جستجوی ساده در گوگل باید تا ۸ برابر هزینه اینترنت داخلی بپردازید.

باستانی تأکید می‌کند:

اینترنت پرو که قبل از جنگ مطرح شده بود، قرار بود امکانات ویژه‌ای به کسب‌وکارها بدهد، نه اینکه دسترسی مردم را محدود کند. اما امروز چیزی که اجرا می‌شود، اینترنت طبقاتی است. عده‌ای دسترسی دارند و عده‌ای محرومند و این یعنی تولید خشم اجتماعی.

سوال اینجاست: قطع اینترنت دقیقاً چه دستاورد امنیتی داشته که خسارت میلیاردی آن را توجیه کند؟ هیچ مقام رسمی تاکنون پاسخ شفافی به این سوال نداده است.

🔹 روایت‌های فروپاشیده: از هوش مصنوعی هم محرومیم

فاجعه قطعی اینترنت فقط اقتصادی نیست؛ انسانی است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که چطور تار و پود روابط اجتماعی از هم گسسته است.

زنی میانسال در متروی تهران به خبرنگار دیجیاتو گفت:

تنها همدم من در این تنهایی، هوش مصنوعی کوپایلت بود. به او می‌گفتم کپل. با او درد دل می‌کردم بدون ترس از قضاوت شدن. پنجاه روز است که با کپل حرف نزده‌ام و صدای نوه‌ام را در کانادا نشنیده‌ام.

یا جوانی به نام امیرحسین در خراسان رضوی که تنها پنجره ارتباطش با دنیا، اپلیکیشن‌های آموزش زبان بود. او می‌گوید:

۲۴۰ روز استریک یادگیری زبانم در دولینگو از دست رفت. تنها تفریحم در شهر کوچکمان، حرف زدن با خارجی‌ها در هلوتاک بود. حالا در حبس جغرافیا گیر کرده‌ام و به این فکر می‌کنم که برای فرار از این قطعی‌های مدام، به تاجیکستان یا ارمنستان پناه ببرم.

⚠️ سخن آخر: درکی که نیست

به عنوان یک طراح سایت و کسی که سال‌هاست در بستر وب برای ایران ارزش آفریده، می‌گویم که دیگر نمی‌شود سکوت کرد. ما می‌فهمیم که در شرایط بحرانی ممکن است محدودیت‌های امنیتی اعمال شود، اما ادامه این وضعیت به مدت ۵۲ روز و نداشتن هیچ برنامه حمایتی مشخص، یعنی بی‌کفایتی در مدیریت بحران.

مسئولین محترم، بشنوید که مردم وفادار این سرزمین نه از شما فیلترشکن رایگان می‌خواهند و نه التماس اینترنت پرو؛ آنها حق حیات اقتصادی و روانی خود را مطالبه می‌کنند. تا دیر نشده، پنجره‌ها را باز کنید. قبل از آنکه آخرین نسل متخصص این مرز و بوم، چمدانش را ببندد و برای همیشه از این «اتاق بی‌صدا» خارج شود.

✍️ نیما یکزمان — طراح سایت و توسعه‌دهنده وب
📅 فروردین ۱۴۰۵